Quy chế đào tạo thạc sĩ ở Việt Nam cho phép hai định hướng: nghiên cứu và ứng dụng. Cùng một tấm bằng thạc sĩ, cùng bậc 7, nhưng chương trình bên trong khác nhau.
Khác ở sản phẩm cuối
Đây là điểm khác rõ nhất và cũng là điểm quyết định các khác biệt còn lại.
- Định hướng nghiên cứu kết thúc bằng luận văn. Người học chọn một câu hỏi chưa có lời giải rõ, thu thập dữ liệu, phân tích và rút ra kết luận mới — dù nhỏ.
- Định hướng ứng dụng kết thúc bằng đề án hoặc học phần thay thế. Người học lấy một vấn đề có thật ở nơi mình làm việc, áp dụng kiến thức đã học để đề xuất và thường là triển khai một giải pháp.
Nói ngắn: một bên tạo ra tri thức mới, một bên tạo ra giải pháp mới cho một chỗ cụ thể.
Khác ở tỷ trọng học phần
Chương trình nghiên cứu dành nhiều thời lượng hơn cho phương pháp nghiên cứu, thống kê, đọc và phê bình tài liệu khoa học. Chương trình ứng dụng dành nhiều hơn cho các học phần chuyên ngành sâu và tình huống thực tế.
Điều này ảnh hưởng tới trải nghiệm học hằng tuần chứ không chỉ tới tấm bằng. Người đi làm toàn thời gian thường thấy chương trình ứng dụng gần với công việc hơn nên dễ theo hơn.
Khác ở cánh cửa mở ra sau đó
Đây là chỗ nhiều người bỏ qua rồi tiếc.
Nếu có ý định học lên tiến sĩ, định hướng nghiên cứu là đường thẳng: bạn đã có luận văn, đã quen quy trình, và nhiều cơ sở đào tạo xét tuyển nghiên cứu sinh có tính tới điều đó. Người tốt nghiệp định hướng ứng dụng vẫn học tiến sĩ được, nhưng thường phải bổ sung học phần hoặc chứng minh năng lực nghiên cứu bằng cách khác.
Ngược lại, nếu mục tiêu là thăng tiến trong nghề hiện tại, tấm bằng ứng dụng kèm một đề án giải quyết được vấn đề có thật ở nơi làm việc là thứ nói được nhiều hơn với người tuyển dụng.
Cách tự trả lời
Có một câu hỏi tách bạch được hai trường hợp khá nhanh: sau khi học xong, bạn muốn mình làm được việc gì mà bây giờ chưa làm được?
Nếu câu trả lời là "đọc hiểu và tự làm được nghiên cứu trong lĩnh vực này" thì đó là định hướng nghiên cứu. Nếu là "giải được lớp vấn đề mà chỗ tôi đang mắc" thì đó là định hướng ứng dụng.
Câu trả lời "để có bằng thạc sĩ" không phân biệt được gì cả — và đó thường là dấu hiệu nên hoãn việc học lại đến khi có câu trả lời rõ hơn.